367 lượt xem

Xuân Hạnh Phúc

Thích Trừng Sỹ

Chúng ta đều biết một năm có mười hai tháng, một tháng có bốn tuần, một tuần có bảy ngày đêm, một ngày đêm có hai mươi bốn giờ đồng hồ, một giờ có sáu mươi phút v.v… luôn trôi qua trong từng sát na của cuộc sống hằng ngày của chúng ta. Mặc dầu thời gian mãi trôi qua trôi qua, nhưng Xuân Hạnh Phúc thì luôn hằng hữu trong ta và trong bạn, trong gia đình và trong Tự Viện, trong khắp mọi nơi và mọi chốn. 

Xuân Hạnh Phúc, được gọi là Xuân Di Lặc hay Xuân an lạc, có mặt đích thực nơi chúng ta. Hễ khi nào chúng ta có ý thức làm chủ được hơi thở, lời nói, ý nghĩ và việc làm của chúng ta một cách chánh niệm và tỉnh giác ngay bây giờ và ở đây trong cuộc sống hiện tại. 

Dựa vào tựa đề của bài viết này, khi bắt gặp từ “Hạnh Phúc,” chúng ta có thể tìm hiểu nó qua nhiều khía cạnh và góc độ khác nhau, đặc biệt qua những lời Kinh, tiếng kệ, xuyên qua những tư tưởng và ý nghĩa Phật pháp trong bài Kệ của Kinh Pháp Cú số 194 như sau:

 

Hạnh phúc thay Đức Phật ra đời,

Hạnh phúc thay giáo Pháp cao minh,

Hạnh phúc thay Tăng đoàn an lạc,

Hạnh phúc thay Bốn Chúng đồng tu.[1]

 

Như quý vị biết hạnh phúc được cảm nhận qua nhiều khía cạnh và góc độ khác nhau, nhưng chung quy lại, hạnh phúc được cảm nhận tốt nhứt là hạnh phúc được xuất phát từ “thân an lạc” và “tâm giải thoát” của mỗi chúng ta. Đó là món quà quý giá nhất mà chúng ta có thể hiến tặng nó cho chúng ta và cho những người thương của chúng ta nhân dịp Xuân mới.  Căn cứ bài kệ Pháp Cú trên, chúng ta phát hiện từ “hạnh phúc”có mặt trong các lời dạy của Đức Phật, chúng ta lần lượt tìm hiểu các ý nghĩa của nó dưới đây.     

Trong tiếng Phạn hoặc tiếng Pāli, hạnh phúc có từ gốc là “Sukha.[2] Theo Monier-Williams (1964), “Sukha” có hai từ riêng biệt: “Su” và “Kha.” “Su” có nghĩa là “tốt” và “Kha” có nghĩa là “trục xe.”“Sukha” có nghĩa đen là “trục xe tốt.” Ví dụ, xe hơi có trục xe tốt thì xe mới có thể chạy nhanh, chạy xa, và chạy lâu bền được. Dĩ nhiên, nó phải còn phụ thuộc vào các yếu tố khác nữa như bánh xe, xăng, nhớt, v.vv… Cũng như thế, khi có “Chân Hạnh Phúc,” chúng ta có thể tu tập và chuyển hóa các hạt giống bất thiện thành các hạt giống thiện. Chúng ta có thể thực tập rải các tâm từ, bi hỷ, xả đến với mọi người và mọi loài để giúp đời them vui và bớt khổ.  

Khi thực hiện những việc ấy tốt đẹp, chúng ta phải có những phương pháp thực tập cụ thể như lời nói ái ngữ, lắng nghe, lạy Phật, niệm Phật, hành thiền trong chánh niệm và tỉnh giác mỗi ngày để nạp lại bình điện tâm linh của chúng ta. Từ đây, chúng ta có thể thưởng thức được hương vị an lạc của việc thực tập, chúng ta có thể đem lại những hoa trái an lạc và hạnh phúc tới cho số đông ngay trong cuộc sống hiện tại.

Chúng ta biết hạnh phúc, mặc trái của nó là “bất hạnh” và “khổ đau” (Dukkha). Tu tập là một quá trình để chúng ta nhận diện và chuyển hóa bất hạnh và khổ đau thành an vui và hạnh phúc. Trong thuật ngữ Phật học, nghĩa đích thực của “Sukha” là “Chân Hạnh Phúc.” Trong “Kinh Chân Hạnh Phúc,” phần V của Kinh Tập, thuộc Kinh Tiểu Bộ, đề cập tới các giá trị của “Kinh Chân hạnh Phúc” mà chúng ta có thể học, hiểu, áp dụng,  và thưởng thức được hương vị an lạc của Phật pháp từ đầu mùa Xuân của Năm Mới cho tới cuối mùa Xuân của cuộc đời. Với tâm hân hoan và thoải mái, xin mời quý vị cùng nhau đọc và chiêm nghiệm bài “Kinh Chân Hạnh Phúc” này cho vui.

“Như vầy tôi nghe. Một thời đức Thế Tôn ở tại Savatthi, trong rừng Jeta, vườn Anathapindika. Có một thiên nhân, khi đêm gần tàn, với dung sắc thù thắng chiếu khắp rừng Jeta, đi đến Thế Tôn. Sau khi đến, kính lễ Thế Tôn, rồi đứng một bên, thiên nhân ấy nói lên bài kệ trước Ðức Thế Tôn như sau:

”Chư thiên và loài người,
Suy nghĩ về hạnh phúc,
Ước mong được hạnh phúc,
Chân hạnh phúc là gì?

Xin Thế Tôn chỉ dạy.

Thế Tôn đáp kệ rằng:

Kẻ si mê nên tránh,
Bậc hiền đức phải gần,
Cung kính người đáng kính,
Ấy là chân hạnh phúc.

Chọn nơi lành mà ở,
Ðời trước đã tạo phúc,
Nay giữ lòng thẳng ngay,
Ấy là chân hạnh phúc.

Hiểu rộng và khéo tay,
Giữ tròn các giới luật,

Nói những lời hòa ái,
Ấy là chân hạnh phúc.

Cung dưỡng cha và mẹ,
Yêu mến vợ/ chồng và con,
Không vương vấn phiền hà,
Ấy là chân hạnh phúc.

Cho và sống đúng cách,
Nên giúp đỡ bà con,
Hành động không chê trách,
Ấy là chân hạnh phúc.

Ngăn trừ điều ác xấu,
Dứt bỏ thói rượu chè,
Chuyên cần trong Chánh Ðạo,
Ấy là chân hạnh phúc.

Kính nhường và khiêm tốn,
Biết đủ và nhớ ơn,

Tuỳ thời học đạo lý, 
Ấy là chân hạnh phúc.

Nhẫn nhục vâng ý lành,
Viếng thăm bậc tu hành,
Tuỳ thời bàn luận đạo,
Ấy là chân hạnh phúc.

Trong sạch và siêng năng,
Suốt thông các chân lý,
Thực hiện vui Niết Bàn,
Ấy là chân hạnh phúc.

Tiếp xúc với thế gian,
Giữ lòng không sa ngã,
Không sầu nhiễm bình an,
Ấy là chân hạnh phúc.

Như thế mà tu hành,
Việc gì cũng thành tựu,
Ở đâu cũng an lành,
Ấy là chân hạnh phúc.[3]

Qua bài “Kinh Chân Hạnh Phúc,” chúng ta biết hạnh phúc có giá trị đích thực khi nó được cảm nhận bằng thân an lạc và bằng tâm giải thoát. Mình có thể viết lại là “hạnh phúc về thân” và “hạnh phúc về tâm.

Hạnh phúc về thân”có nghĩa là khi làm thân người, chúng ta may mắn có đầy đủ hai tay, hai chân, mắt, tai, mũi, lưỡi, v.v… Qua việc áp dụng và thực hành Phật pháp hằng ngày, chúng ta có thể thưởng thức được pháp lạc khi chân, tay của chúng ta có đầy đủ sức khỏe để đi thiền, ngồi thiền, và thở thiền trong chánh niệm. Mắt ta còn sáng để nhìn thấy được người thương của mình đang hiện diện và giúp đỡ bên nhau. Tai ta còn rõ để nghe Pháp thoại và tiếng chim hót. Mũi ta còn khỏe để thở vào và thở ra chánh niệm và tĩnh thức. Lưỡi ta còn khỏe để nếm được hương vị của pháp lạc.

Hơn nữa, “hạnh phúc về thân”có nghĩa là chúng ta ý thức tôn trọng mạng sống của người và của muôn vật, bảo vệ tài sản của người, sống đời sống an vui và hạnh phúc bằng cách nói lời lợi ích, ái ngữ và dễ thương đến với mọi người và mọi nhà. Ý thức không sử dụng các chất ma túy, rượu, bia, hút thuốc, các việc tiêu thụ phim, ảnh, báo chí bạo động và đồi trụy. Chúng ta nên dành nhiều thời gian để làm các việc từ thiện như phát tâm xây dựng cầu cống, đường xá, giúp các học sinh nghèo, và những gia đình neo đơn và túng thiếu. Như vậy, “hạnh phúc về thân” có nghĩa là chúng ta sống và làm việc lợi ích cho tự thân và cho tha nhân ngay trong cuộc sống hiện tại.

Mặc khác, xuyên qua việc học, hiểu, ứng dụng, và nếm được Pháp hỷ và Pháp lạc vào trong đời sống hằng ngày, “hạnh phúc về thân” không những dành cho những người có đầy đủ tay, chân, mắt, tai, mũi, v.vv…, mà còn dành cho những người thiếu một trong những chi phần quý giá nhất của con người. Những người thiếu may mắn ấy họ cũng có thể tiếp cận Phật pháp từ người hướng dẫn hoặc nghe bằng tai, nói và hát bằng miệng, hoặc cảm nhận bằng ý v.v… ấy vậy mà họ có thể nếm được pháp lạc nơi tự thân.

Người hướng dẫn Phật pháp có thể là vị xuất sĩ, cư sĩ, thầy, cô, hoặc có thể là vị thiện nguyện, hướng dẫn hành giả tới bờ thanh lương, thơm hương, tức là tới bờ an vui và hạnh phúc. Vị ấy có thể là một Đức Phật Di Lặc, thương yêu và hiểu biết, sống với cái tâm hỷ, xả, sống vì người khác và sống cho người khác. 

Tiếp đến là “hạnh phúc về tâm;” “hạnh phúc về tâm” có nghĩa là chúng ta có đủ duyên lành học, hiểu, hành trì Phật pháp hằng ngày, và thưởng thức được hương vị an lạc của nó. Chúng ta có thể tu tập và chuyển hóa các hạt giống không lành mạnh nơi tâm chúng ta như hạt giống buồn, giận, tham lam, ganh tị, si mê…và chúng ta có thể vun bồi và tưới tẩm các hạt giống tốt và lành mạnh nơi tâm chúng ta như hạt giống từ, bi, hỷ, xả, v.v…

Qua những gì được thảo luận trên đây, thân và tâm được phân chia như vậy là để giúp chúng ta dễ hiểu. Chứ thật ra, thân và tâm của con người là một thực thể nhứt như không thể tách rời ra được, như nước với song, như hình với bóng, chỉ một mà thôi. Hạnh phúc của thân chính là hạnh phúc của tâm, và ngược lai, hạnh phúc của tâm cũng chính là hạnh phúc của thân. Tu là để chúng ta đạt được an lạc và hạnh phúc từ nơi thực tập ngon lành của thân, tâm. Thân an lạc thì tâm an vui, và ngược lại, tâm an vui thì thân an lạc. Nếu thân và tâm không an lạc thì sức mấy mà chúng ta có hạnh phúc.     

Là đệ tử của Đức Phật, chúng ta thường xuyên học và áp dụng những lời dạy thiết thực của Người vào trong đời sống hằng ngày của mình để chúng ta có thể hiến tặng mùa “Xuân Hạnh Phúc” cho tự thân và cho tha nhân ngay trong cuộc sống hiện tại. Để diễn tả thêm những ý nghĩa của thân và tâm, xin mời quý vị cùng nhau thương thức bài “thơ Hạnh Phúc” của một vị nữ Xuất sĩ ca ngợi về sự may mắn được làm người hạnh phúc dưới đây cho vui.

 “Đức Thế Tôn cao cả tuyệt vời!

Từ bi thị hiện khắp muôn nơi,

Ban cho nhân loại niềm vui sống,

Cho con hạnh phúc được làm người.

Lắng nghe chánh pháp vơi sầu khổ,

Diệt tận nguồn mê trí sáng ngời,

Hạnh phúc trong muôn ngàn hạnh phúc,

Làm người hạnh phúc nhất trên đời.[4]

Hơn nữa, ở bài thi kệ Pháp Cú số 194 được đề cập ở trên, chúng ta có thể phát hiện từ “hạnh phúc”có mặt trong toàn bài kệ. Hàng thứ nhất của câu kệ Pháp Cú này là “Hạnh phúc thay Đức Phật ra đời.” Chúng ta biết mục đích ra đời của đức Phật là để đem lại an lạc và hạnh phúc cho chư thiên và nhân loại. Đức Phật, Bậc tỉnh thức và giác ngộ trọn vẹn, có thể hiểu là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và cũng có thể hiểu là Đức Phật Di Lặc trong ngữ cảnh mùa Xuân, Tết.

Trong ngữ cảnh mùa Xuân, chúng ta có thể hiểu Đức Phật Di Lặc là một Đức Phật hoan hỷ, xuất hiện vào ngày đầu của Năm Mới để đem lại an lạc và hạnh phúc cho mọi người và mọi nhà. Tu học Phật Pháp tinh chuyên, mỗi chúng ta có thể là mỗi Đức Phật Di Lặc để hiến tặng mùa Xuân Hạnh Phúc cho nhiều người.  

 “Phật là Thầy chỉ đạo,

Bậc tỉnh thức vẹn toàn,

Tướng tốt đoan trang,

Trí và bi viên mãn.”[5]

Hàng thứ hai của câu kệ Pháp Cú là “Hạnh phúc thay giáo pháp cao minh.” Giáo Pháp cao minh có nghĩa là Khổ Thánh Đế, Khổ Tập Thánh Đế, Khổ Diệt Tập Thánh Đế, và Con đường đưa tới khổ Diệt Tập Thánh Đế.[6] Phật pháp này có khả năng đưa chúng ta tới mùa Xuân Hạnh Phúc đích thực cho tự thân và cho tha nhân. Nếu chúng ta áp dụng và hành trì Phật pháp chánh niệm vào trong đời sống hằng ngày, thì chúng ta có thể đem lại an vui và hạnh phúc cho nhiều người. Chính vì thế mà Phật pháp được mệnh danh là “vượt thoát thời gian, thiết thực hiện tại, xa lìa nhiệt não, đến để mà thấy, đến để mà nghe, đến để mà hiểu, đến để thực hành, và đến để thưởng thức hương vị an lạc của chánh pháp.[7]

Thực vậy,”Giáo Pháp cao minh” cũng có nghĩa là khi nào chúng ta áp dụng và hành trì nó một cách siêng năng vào trong đời sống hằng ngày, thì chúng ta có thể gặt hái những hoa trái an lạc và hạnh phúc thiết thực ở hiện đời.

Pháp là con đường sáng,

Dẫn người thoát cõi mê,

Đưa con trở về,

Sống cuộc đời tĩnh thức.”[8]

        Hàng thứ thứ ba của câu kệ Pháp Cú này là “Hạnh phúc thay Tăng đoàn an lạc.” Tăng đoàn là những vị đệ tử của Đức Thế Tôn, những vị hành giả tâm linh, nguyện sống cuộc đời an lạc và tỉnh thức, nguyện theo con đường hòa bình, giác ngộ, và giải thoát của Đức Thế Tôn, và nguyện chăm sóc và nuôi dưỡng tình huynh đệ và tình thầy. “Tăng Đoàn an lạc” gồm có những vị xuất Sĩ và Cư sĩ nguyện học, hiểu, thực hành, và ứng dụng Phật pháp hằng ngày để đem lại lợi ích cho nhiều người.

Tăng là Đoàn thể đẹp,

Cùng đi trên đường vui,

Tu tập giải thóat,

Làm an lạc cuộc đời.”[9]

Hàng thứ tư của câu kệ Pháp Cú này là “Hạnh phúc thay Tứ chúng đồng tu.”Tứ chúng gồm có chúng xuất sĩ nam, chúng xuất sĩ nữ, chúng cư sĩ nam và chúng cư sĩ nữ. Cả Bốn Chúng này đều là đệ tử của Đức Thế Tôn, cùng nhau tu học Phật pháp để làm đẹp cho cuộc đời.

Đệ tử nương nhờ Tam Bảo,

Biết Tam Bảo của tự tâm,

Nguyện tu học tinh cần,

Làm sáng lòng ba viên ngọc quý.[10]

Như vậy, chúng ta thấy “Xuân hạnh phúc” cũng có nghĩa là “Xuân Truyền Đăng.” “Truyền đăng” có nghĩa là chúng ta cùng nhau truyền trao ánh sáng của tình thương, hạnh phúc, và ánh sáng của an lạc tới muôn loài. Chúng ta cùng nhau thắp sáng lên ngọn đuốc của chánh Pháp, thắp sáng lên ngọn đuốc của tình thương và hòa bình. Tất cả chúng ta là những người mang ánh sáng chánh pháp cho số đông ngay trong cuộc sống hiện. Khi hiểu và thực hành được như vậy, thì chúng ta có thể góp phần đem lại an vui và hạnh phúc cho nhiều người. Để tỏ lòng quý kính Tam Bảo, xin mời quý vị thưởng thức đọc bài thơ Xuân Hạnh Phúc dưới đây cho vui.

 “Xuân Hạnh Phúc thanh thanh trong xanh,

Gió đưa làn mây trôi nhanh nhanh,

Từng đàn chim đua nhau quây quanh,

Mừng Xuân sang đón vui lễ hội.

Quỳ thành tâm nơi đây trang nghiêm,

Lòng cung kính hướng về Tam Bảo

Nguyện cầu cho Tăng thân thanh cao,

Sống hợp hòa, xiển dương đạo pháp.

 

Cầu mong cho muôn nơi an vui,

Thoát mê lầm, tầm cầu giải thoát.

Và nguyện cho gia quyến hôm nay,

Sức khỏe đầy, vui vầy Chánh Pháp.

Cùng nguyện ước cửu huyền thất tổ,

Thấm nhuần Ðạo, xa lìa nẻo ác.

 

Mùa Xuân sang, vang ca vang ca,

Niềm hân hoan trong bao thiết tha,

Ðời tươi vui như tâm nở hoa,

Niềm hạnh phúc dâng trào có Bụt,

Người trao ta duyên cùng Chánh Pháp,

Tình bao la trong muôn tiếng ca.

 

Dù mai đây, khi năm tháng qua,

Con vẫn bước trên đường của Bụt.

Tình thương Bụt mãi là bất diệt,

Bụt trong ta là nguồn nắng ấm.

Mừng Xuân sang, chúng ta hát ca,

Đón năm mới, vui chung mọi nhà.”[11]

 

Trước thềm năm mới, thành tâm hướng về Cha, Mẹ, Thầy, Tổ, Đức Phật, Giáo Pháp vi diệu, và Tăng Đoàn an lạc, chúng con kính chúc toàn thể chư vị xuất Sĩ, cư Sĩ, quý đồng hương Phật tử vui khỏe trong Pháp học, Pháp hiểu, Pháp hành, Pháp Hỷ, Pháp hộ, và Pháp hoằng.

Mừng Xuân hạnh phúc hiện tiền,

Người người no ấm nhà nhà an vui.[12]

Nam Mô Đức Phật Di Lặc, Hoan Hỷ, An vui, và Hạnh Phúc.

By Thích Trừng Sỹ

 

[1] Kệ Pháp Cú số 194.

[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Sukha

[3]  HT. Thích Thiện Châu dịch. Xem http://www.thuvienhoasen.org/lienhoa501-04.htm

[4]  Bài thơ Hạnh Phúc của nữ xuất sĩ Thích Nữ Tắc Phú.

[5]     Thơ của Thiền sư Thích Nhất Hạnh.

[6]   Xem S. V. 437-8; CDB. V. 1857-8.

[7]   See The Path of Purification (Visuddhimagga). Bhikkhu Ñāṇamoli translated Pāli into English. Sri Lanka:

Buddhist Publication Society, 5th Edition 1991, Reprinted 1999, Chapter VII, 68-88: 209-215.

[8] Thơ của Thiền sư Thích Nhất Hạnh.

[9]   Như trên.

[10]  Zen Master Thích Nhất Hạnh’s poem.

[11]   Vu Lan 2007, thơ “Kính dâng Mẹ” của tác giả Nguyễn Nguyệt. Trong bài thơ này, người viết có đổi một vài từ cho phù hợp với ngữ cảnh Mùa Xuân, kính mong tác giả hoan hỷ và thông cảm. Mến chúc tác giả vui Xuân.

[12]   Người viết, tập làm thơ cho dzui cho dzui, hòa với đời vui cùng chánh Pháp.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *